خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

آخرین نظرات

۸ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «خانواده ارتباط محور» ثبت شده است

 

سومین شاخصه خانواده پایدار: خانواده باید ارتباطی باشد نه ابزاری

 

امروزه خانه‌های ما ابزار محور شده مثل سمساری‌ها! اینقدر به فکر تغییر مبلمان و پرده و یخچال و ... هستیم به فکر روح و روان فرزندانمان نیستیم. به ابزارها بیشتر توجه داریم تا قلب‌ها!

امروزه دور هم نشینی و ارتباط چهره به چهره در خانواده‌ها کم شده و کانال‌های تلویزیونی و فضای مجازی و اینترنت جای ارتباط‌های گرم و دوستانه را گرفته است. برای داشتن خانواده‌ای موفق و پایدار باید ارتباط اعضای خانواده بسیار بیشتر از این چیزی باشد که امروز هست. در روزنامه کیهان به نقل از یک مرکز آمار معتبر نوشته بود: متوسط وقتی که خانواده‌ها به فرزندانشان اختصاص می‌دهند ۱۵ دقیقه است. این یک فاجعه است!
رضا کشمیری

دستورالعمل‌های کاربردی برای ارتباط بیشتر اعضای خانواده:


1-  بخشی از ساعات روز به گعده و گپ‌و‌گفتگوی خانوادگی اختصاص داده شود، در این‌صورت، تلویزیون خاموش و از فضای مجازی به فضای حقیقی و واقعی خانواده وارد شوید.

2-  در یکی از شب‌های وسط هفته، دوشنبه یا سه‌شنبه، به‌صورت کوتاه‌مدت، به نزدیک‌ترین فضای سبز، برای صرف شام بروید و با یک فلاکس چای، نان پنیر و سبزی، به گعده و درد و دل، خارج از فضای خانواده بپردازید.

3-   ماهی یکبار روزهای پنچ‌شنبه یا جمعه، به‌صورت بلندمدت، به فضای باز همانند کوه، دشت، چمنزار، رفته و در آنجا پس از تقسیم کار، برای نهار یا شام یا صبحانه، زمانی را هم به گپ‌وگفتگو، به‌دور از فضای بسته، و پر از ابزار خانواده ماشینی، اختصاص دهید.

4-  هر شب به مدت حدود ۴۵ دقیقه پیاده‌روی خانوادگی داشته باشید،هم سلامت جسمانی به همراه دارد و هم سلامت و شادکامی روحی را به ما هدیه می‌دهد.

 

رضا کشمیری

فروتنی و تواضع یکی دیگر از مهمترین بخش‌های ارتباط غیرکلامی(زبان بدن):

آموزه‌های اسلام در مورد وضعیت بدنی، فروتنی و تواضع را در روابط بین افراد توصیه می‌کند؛ امیر المومنین علیه السلام ثمره و میوه تواضع را محبت و دوستی شمرده‌اند.[1]

فروتنی به این معناست که فرد در مقایسه با دیگران برای خویش امتیاز و برتری قائل نشود، این حالت در وضعیت بدنی فرد بسیار موثر است.

امام صادق علیه السلام فرمودند: از نشانه‌های تواضع، راضی بودن به نشستن در مکانی پست‌تر از جایگاه اجتماعی فرد است و سلام کردن به هر کسی که بر می‌خورد و جدال و بحث‌های طولانی را هر چند حق با اوست، ترک کند و تعریف کردن و ستایش دیگران از خودش را دوست نداشته باشد[2].

در مورد فروتنی نسبت به والدین سفارش ویژه‌ای در قران کریم شده است، خداوند در آیه ۲۴ سوره اسراء می‌فرماید:" وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانِی صَغِیراً". کلمه" خفض جناح" (پر و بال گستردن) کنایه است از مبالغه در تواضع و خضوع زبانى و عملى، و این معنا از همان صحنه‌‏اى گرفته شده که جوجه بال و پر خود را باز مى‏کند تا مهر و محبت مادر را تحریک نموده و او را به فراهم ساختن غذا وادار سازد؛ انسان باید در معاشرت و گفتگوى با پدر و مادر طورى روبرو شود که پدر و مادر تواضع و خضوع او را احساس کنند، و بفهمند که او خود را در برابر ایشان خوار می‌‏دارد، و نسبت به ایشان مهر و رحمت دارد[3].

برای برقراری روابط مطلوب در خانوده لازم است افراد فروتنی خود را در وضعیت بدنی به گونه‌ای نشان دهند. برای مثال:

۱-  در این رابطه، به شوهر توصیه شده هنگام ورود به خانه اول سلام کند که از نشانه‌های تواضع است.

۲- از صفات بسیار مناسب زنان، تواضع در برابر همسر معرفی شده است ؛رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند:  از بهترین زنان کسانی هستند که فرزندان زیاد به دنیا می‌آورند ... و در برابر همسر خود خضوع و خشوع مناسب دارند...[4]  .

 هشدار مهم:

بدترین رفتار زنان نیز تکبر در برابر شوهر است، رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند: از بدترین زنان شما کسانی هستند که در برابر شوهر خود تکبر و غرور می‌ورزند...[5] .

 



۱- ثَمَرَةُ التَّوَاضُعِ‏ الْمَحَبَّةُ. غرر الحکم و درر الکلم، ص: ۳۲۷

۲- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تَرْضَى بِالْمَجْلِسِ دُونَ الْمَجْلِسِ وَ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَى مَنْ تَلْقَى وَ أَنْ تَتْرُکَ‏ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کُنْتَ مُحِقّاً وَ أَنْ لَا تُحِبَّ أَنْ تُحْمَدَ عَلَى التَّقْوَى. الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۲، ص: ۱۲۳

۳- ترجمه تفسیر المیزان، ج‏۱۳، ص: ۱۱۰

۴- قَالَ رَسُولَ اللَّه‏ ص:... إِنَّ مِنْ خَیْرِ نِسَائِکُمُ الْوَلُودَ ... الذَّلِیلَةَ مَعَ بَعْلِهَا... ؛ من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۳۸۹

۵- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏: ...مِنْ شَرِّ نِسَائِکُمُ ... الْعَزِیزَةُ مَعَ بَعْلِهَا... ، من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۳۹

 

 

رضا کشمیری

 

اثرات نگاه محبت‌آمیز والدین به فرزندان و شاد کردن آنها:

 

نگاه والدین به فرزندان و شاد کردن آنها بسیار سفارش شده است. ، رسول خدا صل الله علیه و آله می‌فرمایند: وقتی پدری به فرزندش نگاه می‌کند و این نگاه او را شاد می‌سازد، ثواب آزاد کردن یک انسان برایش ثبت می‌شود[1].

نکته‌ای که باید توجه شود این است که نگاه و توجه‌ای که به فرزند می‌شود باید متناسب با سن و ویژگی‌‌های روحی او باشد به طوری که فرزند را واقعاً شاد کند.

پیامبر گرامی صل الله علیه و آله فرمودند: نگاه محبت‌آمیز پدر به فرزندش عبادت است[2].

نکته‌ای قابل توجه:

شاید سوال پیش آید که چرا در این دو روایت فقط نگاه پدر به فرزند را ذکر کرده است و در مورد نگاه مادر به فرزند توجهی نفرموده است؟ می‌توان این‌گونه پاسخ داد که طبیعت مادر علاوه بر لطافت‌های زنانه، بسیار مهربان‌تر از پدر است و چون غالباً مادر در خانه حضور دارد و به فرزندان محبت و رسیدگی می‌کند بنابراین رسول خدا صل الله علیه و آله  پدران را تشویق به توجه و محبت ویژه به فرزندان کردند تا  کمبود‌های عدم حضور پدر در خانه جبران شود.

 



۱- قَالَ ص‏ إِذَا نَظَرَ الْوَالِدُ إِلَى وَلَدِهِ فَسَرَّهُ کَانَ لِلْوَالِدِ عِتْقُ نَسَمَة... روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (ط - القدیمة)، ج‏۲، ص: ۳۶۹  

۲- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: نَظَرُ الْوَالِدِ إِلَى وَلَدِهِ حُبّاً لَهُ عِبَادَةٌ. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏۱۵، ص: ۱۷۰

رضا کشمیری

نگاه مهربانانه یکی از مهمترین بخش‌های ارتباط غیرکلامی(زبان بدن):

الف) نگاه مهربانانه زن و شوهر به یکدیگر موجب نشاط آنان می‌شود، در بخشی از روایت پیامبر گرامی اسلام صل الله علیه و آله آمده است: بعد از ایمان به خدا بهترین خیر مفید برای مرد، همسر دیندار و زیبایی است که مرد با دیدن چهره او شاد و بانشاط می‌شود[1].

ب) نگاه به والدین از روی لطف و محبت نوعی عبادت است، قَالَ رَسُولِ اللَّهِ ص: النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ الْوَالِدَیْنِ عِبَادَةٌ. نگاه محبت‌آمیز به والدین عبادت است.

رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند: مردی به والدین خود نگاه مهربانانه نمی‌کند مگر اینکه به ازای هر نگاه محبت‌آمیز، خدا یک حج مقبول در پرونده‌اش می‌نویسد، از پیامبر صل الله علیه و آله پرسیدند: حتی اگر روزی صد بار نظر افکند؟ ایشان فرمودند: و حتی اگر صدهزار بار باشد[2].

ج) از طرف دیگر نگاه تند و خشم‌آلود اعضای خانواده به یکدیگر، به ویژه فرزندان به والدین، بسیار ناپسند و موجب اختلال در روابط عاطفی می‌گردد :

امام صادق علیه السّلام فرموده است: هر کس با چشم بغض و کینه به پدر و مادر خود که بوى ستم کرده ‏اند نگاه کند نمازش در پیشگاه الهى نامقبول است[3].

در این حدیث تصریح شده است که اگر فرضا پدر یا مادرى به فرزند خود ستم کنند، فرزند موظّف است ستم آنان را نادیده انگارد، نباید با چشم کینه به آنان نظر کند و به قدر یک نگاه تند، ستم آنها را تلافى نماید.

 

 



۱- قَالَ رَسُولِ اللَّهِ ص: مَا أَفَادَ رَجُلٌ بَعْدَ الْإِیمَانِ خَیْراً مِنِ امْرَأَةٍ ذَاتِ دِینٍ وَ جَمَالٍ تَسُرُّهُ إِذَا نَظَرَ إِلَیْهَا...  مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏۱۴، ص: ۱۶۹

۲- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: مَا مِنْ رَجُلٍ یَنْظُرُ إِلَى وَالِدَیْهِ نَظَرَ رَحْمَةٍ إِلَّا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ نَظْرَةٍ حَجَّةً مَبْرُورَةً قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ إِنْ نَظَرَ إِلَیْهِ فِی الْیَوْمِ مِائَةَ مَرَّةٍ قَالَ وَ إِنْ نَظَرَ إِلَیْهِ فِی الْیَوْمِ مِائَةَ أَلْفِ مَرَّةٍ. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏۱۵، ص: ۲۰۴،

۳- عن ابى عبد اللَّه علیه السّلام قال: من نظر الى ابویه نظر ماقت و هما ظالمان له لم یقبل اللَّه له صلاة. کافی ج۲ ص۳۴۹

 

 

رضا کشمیری

 مقدمه‌ای بر ارتباط غیر کلامی:

 منظور از ارتباط، تنها ارتباط کلامی نیست، ارتباط چشمی، از این‌که چشمش را ببین، دلش را بخوان یا ارتباط چهره به چهره، که چهره‌ای متبسم و گشاده رو داشته باشد، یا زبان بدنی و تماس لمسی و در آغوش کشیدن بچه‌ها، ارتباط‌هایی هستند که آثارشان کمتر از ارتباط کلامی و گفتاری نیست.

آموزه‌های اسلام درباره روابط غیر کلامی اعضای خانواده نکات جالب توجهی دارد که عمل به آنها به پیشگیری و درمان بسیاری از مشکلات کمک می‌کند.

نکته اول:

 حسن خلق در روابط غیر کلامی، مصادیقی مثل چهره گشاده و روی باز دارد که در معارف دینی به آن توصیه شده است:      از حضرت امام صادق علیه السّلام روایت شده که فرمود:  براى اهل بهشت چهار نشانه است چهره گشاده، زبان گویا و لطیف، دل مهربان و دست بخشنده[1].

رسول مهربانی فرمودند: ای کسانی که با اموال خود نمی‌توانید به مردم کمک کنید(کسانی که تمکّن مالی ندارید) با چهره گشاده و خندان مردم را ملاقات کنید[2].

 



۱- مِنْ کِتَابِ وَرَّامٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ لِأَهْلِ الْجَنَّةِ أَرْبَعُ عَلَامَاتٍ وَجْهٌ مُنْبَسِطٌ وَ لِسَانٌ فَصِیحٌ لَطِیفٌ وَ قَلْبٌ رَحِیمٌ وَ یَدٌ مُعْطِیَة                        إرشاد القلوب إلى الصواب، ج‏۱، ص: ۱۷۳

۲- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ یَا بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّکُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِکُمْ فَالْقَوْهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ الْبِشْرِ. الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۲، ص: ۱۰۳

 

رضا کشمیری

امروزه خانواده‌های اعتقاد محور و ارتباط محور، جایشان را به خانواده‌های ابزار محور داده‌اند. امروزه خانواده ارتباطی به خانواده ماشینی تبدیل شده است.

خانه‌هایمان را هم‌چون سمساری پر از ابزار و آهن آلات کرده‌ایم، هزینه‌های خانه را افزایش داده‌ایم به‌گونه‌ای که، به‌صورت عادی و معمولی از پی هزینه‌ها برنمی‌آییم. لذا پدر خانه مجبور به کار دوشیفت و سه‌شیفت یا اضافه‌کاری شده است، در این‌صورت دیگر وقتی برای ارتباط یا حوصله‌ای برای همدلی و همدردی با اعضای خانه؛ باقی نمی‌ماند.

 پدری می‌گفت من قد و طول بچه‌ام را فقط در خواب دیدم نه در بیداری، چون شب دیروقت به منزل می‌روم که بچه‌ها خوابند و صبح زود، هوا تاریک برای کار از منزل بیرون می‌آیم، که باز هم بچه‌ها خوابند، لذا من هیچ‌وقت بچه‌ام را راست قامت نمی‌بینم.

شاید اگر تشریفات این خانه کاهش می‌یافت و از زرق و برق وسایل، کاسته می‌شد، نیازی به کار سه‌شیفت نبود. گاهی اوقات حضور بیشتر پدر در خانه، موجب کاهش هزینه در منزل می‌گردد. چون کاهش حضور پدر در منزل، سبب خلأ عاطفی اعضای خانواده، یعنی مادر و فرزندان می‌گردد.

 لذا مادر خانواده برای جبران این خلأ عاطفی، دست به یک سری تغییرات در وسایل منزل نظیر: تعویض پرده‌ها، خرید مبلمان و .... می‌زند از طرفی پدر هم برای جبران عدم حضورش، اقلامی نظیر: تنقلات رنگارنگ، خوراکی‌های متنوع و اسباب بازی‌ها و دیگر وسایل سرگرم کننده می‌خرد، در نتیجه، هزینه‌ها بالاتر می‌رود.

کار زیاد و بیش از ظرفیت، یک نوع سرقت و دزدی از حق و حقوق خانواده است، لذا موجب بی‌برکتی می‌شود و هزینه‌های خانواده را افزایش می‌دهد.

رضا کشمیری

ویژگی‌های خانواده ارتباط محور از دیدگاه روانشناسی:

خانواده ارتباطی، خانواده ایست که اعضای خانواده به هم نزدیکند و علی رغم ارتباط فیزیکی، دلها و قلب ها، هم با یکدیگر مرتبط و نزدیک است. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و توسعه فضای مجازی، که منافع فراوانی برای بشریت داشته است، آسیب هایی هم به همراه داشته است، که عدم توجه به آن آسیب ها ممکن است منجر به فروپاشی خانواده گردد.

در ایام قدیم اکثر مردم تلویزیون نداشتند. از ماهواره، اینترنت، تلفن همراه و ....، خبری نبود. لذا اعضای خانواده بیشتر فرصت می کردند دور هم بنشینند و با هم گپ و گفتگو و درد و دلی داشته باشند. زمانی که اعضای خانواده، شب دور هم می نشستند و مادر خانواده از کارهای روزانه اش، از شستن ظروف؛ لباس‌ها، نظافت منزل، خانه‌داری، بچه‌داری و ..... تعریف می‌کرد، بچه‌ها و پدر از زحمت‌هایی که مادر از صبح در خانه کشیده است، اطلاع یافته و ضمن تشکر و سپاسگذاری از مادر، قدردان معنوی و قلبی از زحمات مادر بودند.

به همین نحو پدر و هریک از دختر و پسرها درد و دل‌های‌شان را می‌گفتند، علاوه‌براین، هر کدام فرصت می‌یافتند، سفره دلشان را باز کنند و ناگفتنی‌ها را بگویند و انرژی‌های نهفته متراکم را آزاد سازند، که این تخلیه احساسات و هیجانات علاوه بر سالم‌سازی خانواده ، موجب اطلاع یافتن هر یک از اعضای خانواده از وضعیت افراد، خصوصا والدین از وضعیت فرزندان می‌گردید تا به ضعف و نقص‌ها یا نقطه قوت‌ها آگاهی یافته، و بتوانند برای جبران نقص‌ها یا تقویت قوت‌ها برنامه‌ریزی نمایند.

 جالب است که این گعده خانوادگی، علاوه بر ایجاد آرامش و سکون در خانواده، موجب استعدادیابی فرزندان گردیده، و از وضعیت و جو حاکم بر خانواده که مثبت یا منفی است، اطلاع پیدا می‌کردند.

رضا کشمیری