خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

خانواده پایدار
آخرین نظرات

یکی از تفاوت‌های جنسیتی بین زن و مرد، تفاوت در مهارت‌های کلامی است. زنان در مقایسه با مردان از مهارت کلامی بالاتری برخوردارند، بنابراین، می‌طلبد مردان برای همسران‌شان؛ شنونده فعال باشند.

زمانی که مادر خانواده، مهارت کلامی‌اش را به‌نمایش می‌گذارد و پدر خانواده برای حرف‌های مادر ارزش قائل است، و با احترام و توجه به کلام همسر، گوش می‌دهد، این کار غیر از ارضای حس کلامی مادر با گوش شنوای پدر، احترام به شخصیت مادر تلقی می‌شود.

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان


 یک هشدار بسیار جدی:


 امروزه دیگر در خانواده‌ها، خبری از گپ‌وگفتگوهای قدیم نیست، چون ارتباط با ابزارها جای ارتباط با انسان‌ها را گرفته است. ارتباط با وسایل خانه؛ نظیر: کامپیوتر، تلویزیون، تلفن، گاز، یخچال، مبل، ظرف و ظروف و ..... به‌مراتب، بیشتر از ارتباط با اعضای خانه شده است.

در ارتباط انسانی هم ممکن است جسم‌ها به هم نزدیک شده باشد، اما دل‌ها با یکدیگر فاصله دارد، همدیگر را درک نمی‌کنند، مرزها در هم ریخته است، حرمت‌ها شکسته شده است. به خانه و کاشانه‌ بیشتر اهمیت داده می شود تا به آدم‌های درون خانه.

رضا کشمیری

ویژگی‌های خانواده ارتباط محور از دیدگاه روانشناسی:

خانواده ارتباطی، خانواده ایست که اعضای خانواده به هم نزدیکند و علی رغم ارتباط فیزیکی، دلها و قلب ها، هم با یکدیگر مرتبط و نزدیک است. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و توسعه فضای مجازی، که منافع فراوانی برای بشریت داشته است، آسیب هایی هم به همراه داشته است، که عدم توجه به آن آسیب ها ممکن است منجر به فروپاشی خانواده گردد.

در ایام قدیم اکثر مردم تلویزیون نداشتند. از ماهواره، اینترنت، تلفن همراه و ....، خبری نبود. لذا اعضای خانواده بیشتر فرصت می کردند دور هم بنشینند و با هم گپ و گفتگو و درد و دلی داشته باشند. زمانی که اعضای خانواده، شب دور هم می نشستند و مادر خانواده از کارهای روزانه اش، از شستن ظروف؛ لباس‌ها، نظافت منزل، خانه‌داری، بچه‌داری و ..... تعریف می‌کرد، بچه‌ها و پدر از زحمت‌هایی که مادر از صبح در خانه کشیده است، اطلاع یافته و ضمن تشکر و سپاسگذاری از مادر، قدردان معنوی و قلبی از زحمات مادر بودند.

به همین نحو پدر و هریک از دختر و پسرها درد و دل‌های‌شان را می‌گفتند، علاوه‌براین، هر کدام فرصت می‌یافتند، سفره دلشان را باز کنند و ناگفتنی‌ها را بگویند و انرژی‌های نهفته متراکم را آزاد سازند، که این تخلیه احساسات و هیجانات علاوه بر سالم‌سازی خانواده ، موجب اطلاع یافتن هر یک از اعضای خانواده از وضعیت افراد، خصوصا والدین از وضعیت فرزندان می‌گردید تا به ضعف و نقص‌ها یا نقطه قوت‌ها آگاهی یافته، و بتوانند برای جبران نقص‌ها یا تقویت قوت‌ها برنامه‌ریزی نمایند.

 جالب است که این گعده خانوادگی، علاوه بر ایجاد آرامش و سکون در خانواده، موجب استعدادیابی فرزندان گردیده، و از وضعیت و جو حاکم بر خانواده که مثبت یا منفی است، اطلاع پیدا می‌کردند.

رضا کشمیری

اولین راهکار موثر در موفقیت و تحکیم نظام خانواده پرورش مهارت‌های ارتباطی است.

یک خانواده خوشبخت براى کسب موفقیت، در جهت پرورش مهارت هاى ارتباطى خود قدم بر مى دارد و در راستاى تحکیم ساختار خانواده، آنها را به کار مى برد.

در اسلام تأکید زیادی بر ارتباط شده است. به گونه ایی که یک جلد از کتاب  شریف کافی که یکی معتبرترین منابع دینی محسوب میشود، به ارتباط و معاشرت اختصاص یافته است. در این کتاب، به بهانه برقراری ارتباط و آموزش مهارتهای ارتباطی، پاداشهای زیادی برای رفتارهای به ظاهر بسیار کوچک، اختصاص یافته است. مثلاً برای یک سلام کردن از ۶۹ پاداش تا ۹۹ ثواب در نظر گرفته شده است. حتی اگر وارد خانه میشوید و کسی در خانه نیست، سلام کنید1.

امام محمدباقرعلیه‌السلام می فرماید: برای یک مصافحه (دست دادن) چنان پاداشی در نظر گرفته شده است که تا زمانی که دست دو برادر دینی در دست هم است، گناهانشان همانند برگهای پاییزی درختان میریزد2.


 نکات قابل توجه:


ویژگی‌های خانواده ارتباط محور از دیدگاه روانشناسی

به خانواده ماشینی و ابزار محور نه بگوییم!

آقایون چقدر باید برای خانواده وقت بگذارند؟

گفتگوی اعضای خانواده باید محترمانه باشد

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

رضا کشمیری

توصیه های اخلاقی سه گانه به خانم ها برای موفقیت و کارایی بیشتر خانواده:

امام صادق علیه السلام فرمودند: زن نسبت به شوهر سازگار خود از سه چیز بی‌‏نیاز نیست که عبارتند از:

۱- حفظ کردن خود از هر پلیدى و آلودگى تا دل شوهرش در هر شرائطى- خوشایند یا ناخوشایند- نسبت به او مطمئن باشد.

۲-  مراقبت از شوهر و پرستارى کردن از وى تا اگر لغزشى از زن سر زند به مهربانى با او برخورد نماید

۳- اظهار عشق به شوهر با عشوه و دلربایى و خود را آراستن به زیبایى که مورد نظر شوهرش است۱.

تحلیل  و توضیح روایت: برای سازگاری زن و شوهر سه نکته مهم را باید زن رعایت کند:

۱- خود را از هر پلیدی حفظ کند یعنی عفت و پاکدامنی خود را با حفظ حجاب برتر و ترک ارتباط غیر ضروری با نامحرم و ... به خوبی حفظ کند. در این صورت است که مرد اطمینان قلبی پیدا می‌کند و در هر شرایطی و در محیط کار و در فضای خارج خانه، آسودگی خاطر دارد و با آرامش خیال به وظایف اجتماعی و اقتصادی خود عمل می‌کند.

۲- زن به خوبی از شوهرش مراقبت و پرستاری کند یعنی از اوضاع جسمی و روحی مرد آگاهی کامل داشته باشد و به خواسته های مشروع او جواب مثبت دهد، در این صورت است که اگر لغزش و خطایی از زن سر بزند شوهرش قطعا با مهربانی با او برخورد می‌کند.

۳- زن به شوهرش اظهار علاقه و محبت کند و به طرز دلخواه مردش خود را  آرایش کرده و با عشوه و دلربایی خود را به مردش عرضه کند.

رضا کشمیری

وظیفه دهم : بهتر است خانم‌ برای استفاده از مال شخصی خود در امور غیر واجب از شوهرش اجازه بگیرد.


بر اساس متون دینی، زن از استقلال مالی برخوردار است و هر گونه تصرف مرد در اموال او نامشروع و ناپسند است؛ اما با توجه به اینکه مرد مدیر خانواده است حمایت‌های بانو می‌تواند منافع همه اعضای خانواده و خود بانو را تأمین کند، لازم است همه اعضای خانواده حتی درباره تصرف در اموال شخصی خویش، سرپرست و مدیر خانواده را در جریان قرار دهند و با مشورت هم عمل کنند:  

  امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: زن شوهردار در مال شخصی خود بدون اذن شوهر، اختیار صدقه دادن، نذر کردن و بخشیدن ندارد مگر در اموری که بر زن هم واجب است مثل رفتن به حج، دادن زکات، نیکی به والدین و صله رحم۱.

اجازه گرفتن خانم خانه از همسرش و مشورت با او، غریزه تکیه‌گاه بودن و مدیریت و ریاست طلبی مرد را به خوبی ارضاء می‌کند خصوصاً در مورد استفاده از مال شخصی خود زن، اجازه گرفتن از مرد خانه، در روحیه و شادی درونی مرد غوغایی برپا می‌کند و احترام متقابل بین زن و شوهر را افزایش می‌دهد.

 



۱- أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ لِلْمَرْأَةِ مَعَ زَوْجِهَا أَمْرٌ فِی عِتْقٍ وَ لَا صَدَقَةٍ وَ لَا تَدْبِیرٍ وَ لَا هِبَةٍ وَ لَا نَذْرٍ فِی مَالِهَا إِلَّا بِإِذْنِ زَوْجِهَا إِلَّا فِی حَجٍّ أَوْ زَکَاةٍ أَوْ بِرِّ وَالِدَیْهَا أَوْ صِلَةِ قَرَابَتِهَا[1]. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۳۸

رضا کشمیری

وظیفه نهم : بهتر است خانم خانه آزار شوهر خود را تحمل کند.


دستورات مبتنی بر متون دینی، جامع، همه جانبه و بسیار عمیق و دقیق صادر شده‌اند و تحقق همه آنها موفقیت و سلامت نظام خانواده را به ارمغان می‌آورد.بخشی از دستورات راه هر گونه آزار را بر مرد و زن می‌بندد و بخش دیگری از آن، طرف مقابل را به صبر وشکیبایی در برابر آزار دیگری سفارش می‌کند. در این میان به زنان سفارش شده که در برابر آزارهای احتمالی شوهر، مدارا کنند و بردباری پیشه سازند. سازش حکم جهاد داشته و مقام معنوی زن را به اندازه مجاهدان در راه خدا بالا می‌برد:

امام باقر علیه السلام می‌فرمایند: خداوند عَزَّ وَ جَلَّ جهاد را هم بر مردان و هم بر زنان واجب ساخته؛ اما جهاد مرد بذل مال و جان است تا اینکه به شهادت و کشته شدن در راه خدا برسد و جهاد زن صبر و شکیبایی در برابر ناملایماتی است که از همسر خویش می‌بیند و نیز سختی‌هایی که به خاطر غیرت به خرج دادن شوهر می‌کشد۱.

نکته قابل توجه این است که به قرینه صبر زن بر آزار مرد، مراد از صبر بر غیرت مرد، صبر و تحمل بر غیرت‌های بی‌جا و خارج از عرف است بنابراین اگر مرد به مقدار عادی و عرفی و شرعی غیرت به خرج دهد ، در حقیقت تحمل زن مصداق صبر نیست بلکه وظیفه شرعی و عرفی اوست که به مقتضای شرایط مکانی و اجتماعی ممکن است فرق کند.

 

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

رضا کشمیری

وظیفه هشتم : خانم خانه باید از شوهر خویش قدردانی کند.


از جمله تفاوت‌های طبیعی زن و مرد این است که زن بیشتر تشنه محبت و مرد بیشتر تشنه قدردانی و تشکر است،  رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند: خدا به زنی که از شوهرش تشکر نمی‌کند، نظر رحمت نمی‌افکند در حالی که بی‌نیاز از شوهر نیست۱.

این روایت به نکته‌ای اشاره دارد که به طبیعت و ذات زن برمی‌گردد یعنی حتی اگر زن از لحاظ مالی کاملاً در رفاه باشد، باز برای تأمین نیازهای عاطفی و روحی و نیاز به تکیه‌گاه و پشتیبان، به مرد نیاز دارد و در صورت عدم قدردانی و ناسپاسی، خود زن ضربه روحی می‌خورد و آسیب می‌بیند.

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر بانویی که به شوهر خود بگوید: هرگز از روی تو خیری ندیدم، بدون تردید همه اعمال نیکش تباه می‌شود۲.

این ناسپاسی از مرد خیلی برای روحیه و روان او آسیب‌زا است و پیوند عاطفی و عاشقانه زناشویی را دچار تزلزل می‌کند و مشکلات زیادی به خانواده تحمیل می‌کند علاوه بر آن طبق این روایت اعمال نیک زن را تباه میکند و آثار وضعی مخربی در توشه آخرتی به جای می‌گذارد.

 

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

رضا کشمیری

وظیفه هفتم : خانم‌ها باید در غیاب شوهر، خود را حفظ کنند.


محافظت زن از خود در غیاب شوهر به مفهوم وفاداری بوده و مبتنی بر اصول اخلاقی است که به عنوان یک هنجار در همه‌ی جوامع بشری پذیرفته شده و اجرا می‌شود اما میزان پایبندی به این امر در فرهنگ‌های گوناگون متفاوت است.در فرهنگ و نظام حقوقی غرب قرارداد ازدواج یک تعهد اخلاقی صرف است و تخلف از آن و ورود به روابط جنسی آزاد مجازات کیفری ندارد، اما در فرهنگ و نظام حقوقی اسلام ورود به روابط جنسی آزاد و خارج از قلمرو ازدواج نامشروع و جرم است و مجازات‌های سنگین حتی اعدام در صورت وجود شرایط دارد.در متون روایی نیز به این مسأله بسیار تأکید کرده‌اند:

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر زنی که در غیر خانه شوهر، یا بدون اجازه شوهر لباس از تن بیرون کند پیوسته مورد لعن و نفرین خداوند است تا هنگامی که به منزل خود برگردد۱.


رسول گرامی اسلام صل الله علیه و آله در سفر معراج در مورد عذاب گروهی از زنان گناه‌کار می‌فرمایند:‏... آن زنی که گوشت بدن خود را پیوسته با قیچی‌ها می‌چیند، کسی است که خود را در اختیار مردان(غیر شوهر) می‌گذارد۲.

 



۱- قَالَ الصَّادِقُ ع‏ : أَیُّمَا امْرَأَةٍ وَضَعَتْ ثَوْبَهَا فِی غَیْرِ مَنْزِلِ زَوْجِهَا أَوْ بِغَیْرِ إِذْنِهِ لَمْ تَزَلْ فِی لَعْنَةِ اللَّهِ إِلَى أَنْ تَرْجِعَ إِلَى بَیْتِهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۰

۲- وَ أَمَّا الَّتِی کَانَتْ تَقْرِضُ لَحْمَهَا بِالْمَقَارِیضِ فَإِنَّهَا کَانَتْ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَى الرِّجَال‏... وسائل الشیعة، ج‏۲۰، ص ۲۱۳                            

رضا کشمیری

 هر گونه جلب توجه مرد نامحرم  ممنوع است حتی بستن موها در پشت سر که از زیر چادر جلوه می‌کند. امام صادق علیه السلام فرمودند: سزاوار نیست برای زن که با لباس های تنگ و بدن‌نما و با بوی تند عطر باشد وقتی که به بیرون منزلش می‌رود.۱

واژه تجمیر۲ که در متن روایت آمده است برای زنی که موهایش را جمع کرده و در پشت گردن گره می‌زند و می‌بندد و مویش را باز و رها نمی‌گذارد، به کار رفته است. بعضی محشین کتاب کافی شریف، تجمیر را به معنای استفاده از عطر تند گرفته اند، بنابراین از مجموع این معانی می‌توان استفاده کرد که امام صادق علیه السلام زنان را از استفاده از لباس‌‌های تنگ و جمع شده و با بوی تند عطر و بستن موها در پشت سر که حتی از زیر چادر خودنمایی می‌کند وباعث جلب توجه نامحرمان است، در خارج از خانه و در انظار عمومی نامحرمان به شدت نهی کردند.

 

 



۱- قَالَ الصَّادِقُ ع‏ لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِهَا[1]. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۰

۲- نکته مهم: واژه جمر در لغت عرب به معنای تجمع و جمع کردن است ،الجیم و المیم و الراء أصلٌ واحدٌ یدلُّ على التجمُّع معجم مقائیس اللغة؛ ج‌۱، ص: ۴۷۷ ، ج م ر یک معنای پایه و اساسی دارد که دلالت بر تجمیع می‌کند و جَمَّرَتْ المرأَةُ تَجْمِیراً جَمَعَتْ شَعرَهَا و عقَدَتْه فی قَفاها و لم تُرْسِلْه تاج العروس من جواهر القاموس؛ ج‌۶، ص: ۲۱۰

رضا کشمیری

عطر زدن خانم‌ها برای نامحرم ممنوع است و مانع قبولی نماز می‌شود.

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر زن شوهرداری که برای غیر شوهر خویش، خود را معطر سازد، نمازش به در گاه خدا پذیرفته نگردد تا این که مانند غسل جنابت خود را بشوید و بوی آن عطر را از خود بزداید۱. 

از تشبیه دقیقی که در این روایت آمده استفاده می‌شود که  زنی که خودش را برای نامحرم معطر می‌سازد، مبتلا به نوعی حدث اکبر( مثل جنابت) شده است که فقط با غسل و شستن تمام اعضای بدن از بین می‌رود، بنابراین اگر زن در حضور نامحرم معطر باشد، حالتی مثل جنابت دارد که بدون غسل نمازش صحیح نیست و باید با شستن اعضایی از بدن که بوی عطر به خود گرفته است، بوی خوش را به طور کامل از خود بزداید.

 

 



۱- قَالَ ع‏ أَیُّمَا امْرَأَةٍ تَطَیَّبَتْ لِغَیْرِ زَوْجِهَا لَمْ تُقْبَلْ مِنْهَا صَلَاةٌ حَتَّى تَغْتَسِلَ مِنْ طِیبِهَا کَغُسْلِهَا مِنْ جَنَابَتِهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳ ،ص: ۴۴۰

رضا کشمیری