خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

آخرین نظرات

امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند: ... زمانی که یکی از شما به همسرش نزدیک می‌شود، باید بین آنها معاشقه و بازی‌های عاشقانه باشد، قطعاً این کار، أمر آنها را پاکیزه‌تر می‌کند۱.

 طیب و پاکیزه شدن امر آنها دو جنبه می‌تواند داشته باشد:

  ۱- سلامت جسمی: اولین چیزی که از واژه طیب به ذهن می‌رسد فواید جسمانی است، زیان‌های عدم ارضای کامل زوجین بخصوص زن در کتب پزشکی اشاره شده و از این روایت هم استفاده می شود که برای کسب سلامتی جسمی و رضامندی پایدار در زندگی زناشویی، اصل آماده‌سازی و معاشقه قبل از نزدیکی را نباید فراموش کرد.

۲- سلامت روحی: از معنای واژه طیب، پاکیزگی روحی و معنوی هم به دست می‌آید. توجه ویژه به نیازهای جنسی زن،در اغلب موارد باعث ارضای کامل او خواهد شد و سلامتی روحی و اخلاقی او را تا حدود زیادی تضمین می‌کند. امروزه بحث طلاق‌های عاطفی شایع شده که دلیل اصلی آن نارضایتی‌های زناشویی است و باعث افزایش استرس‌ها و مشکلات روانی متعددی شده است، علاوه بر آن،مفاسد اخلاقی هم به دنبال دارد که هم سلامت روانی خانواده را به خطر می‌اندازد و هم سلامت روانی جامعه را دچار اختلال میکند.

 



۱- قَالَ الصَّادِقُ ع‏: ...فَإِذَا أَتَى أَحَدُکُمْ أَهْلَهُ فَلْیَکُنْ بَیْنَهُمَا مُدَاعَبَةٌ فَإِنَّهُ أَطْیَبُ لِلْأَمْرِ. وسائل الشیعة ؛ ج‏۲۰ ؛ ص۱۱۸

 

رضا کشمیری

سومین وظیفه مرد در بخش برآورده کردن نیازهای دوبعدی زن، برآورده کردن نیازهای جنسی همسر می‌باشد. تفاوت های جنسی میان زن و مرد سبب شده که در بیشتر موارد زنان به ارضای کامل دست نیابند  و این امر باعث بسیاری از مشکلات روحی و اخلاقی در خانواده میشود و راه حل آن پیروی از دستور نبیّ مکرّم اسلام است که توصیه میکنند که مرد از بستر خارج نشود تا اینکه نیازهای زن را برآورد.

رسول خدا (صلّ الله علیه و آله) روزی به افرادی که کنار ایشان نشسته بودند فرمودند: ناتوانی سه چیز است:... سومی آن در مورد زنان است وقتی یکی از شما به همسر خود نزدیک می‌شود و کام خود را می‌گیرد و ارضا می‌شود در حالی که هنوز آن زن کامش را نگرفته. فردی پرسید: ای رسول خدا چه باید کرد؟ ایشان فرمودند: مرد باید خودداری و درنگ کند تا از هر دو انزال شود۱.

رسول مهربانی حضرت محمد (صلّ الله علیه و آله) می‌فرمایند: هرگاه یکی از شما با همسر خود نزدیکی می‌کند همانند پرنده نباشد که مکثی کوتاهی می‌کند و به سرعت دور می‌شود۲.

 

این حدیث، علاوه بر اهمیت آماده‌سازی زن قبل از نزدیکی، ماندن و نوازش بعد از نزدیکی را هم توصیه می‌فرمایند. یعنی مرد باید بعد از کام گرفتن خود، به نیازهای همسر توجه کند و زود بستر را ترک نکند.

 



۱- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْماً لِجُلَسَائِهِ‏ تَدْرُونَ مَا الْعَجْزُ قَالُوا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَقَالَ الْعَجْزُ ثَلَاثَةٌ ...وَ الثَّالِثَةُ أَمْرُ النِّسَاءِ یَدْنُو أَحَدُکُمْ مِنْ أَهْلِهِ فَیَقْضِی حَاجَتَهُ وَ هِیَ لَمْ تَقْضِ حَاجَتَهَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَکَیْفَ ذَلِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ یَتَحَوَّشُ‏ وَ یَمْکُثُ حَتَّى یَأْتِیَ ذَلِکَ مِنْهُمَا جَمِیعا الکافی (ط - الإسلامیة) ؛ ج‏۲ ؛ ص۶۷۱

۲- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ إِذَا جَامَعَ أَحَدُکُمْ فَلَا یَأْتِیهِنَّ کَمَا یَأْتِی الطَّیْرُ لِیَمْکُثْ وَ لْیَلْبَثْ. وسائل الشیعة ؛ ج‏۲۰ ؛ ص۱۱۷

 

رضا کشمیری

دومین وظیفه مرد در بخش برآورده کردن نیازهای دو بعدی زن، آزار ندادن و کتک نزدن همسر است.پیامبر رحمت حضرت محمد (صل الله علیه و آله) می‌فرمایند: بدرستی که زن گوهری لذت بخش و شیرین است اگر مردی همسری اختیار کرد نباید این گوهر را ضایع کند.۱

ضایع کردن هر چیزی به حسب صفات اساسی آن است، زن مانند گل است که ویژگی و رکن اساسی او، لطافت و زیبایی ظاهری است و آزار دادن واذیت او، ضایع کردن این گوهر است.

رسول خدا (صل الله علیه و آله) فرمودند: هر کس همسری اختیار می‌کند باید او را گرامی بدارد و اکرام کند۲. انسانی را اکرام کردن یعنی نفعی به او رساندن بدون هیچ چشم‌داشت و تحقیر کردن و ناقص شمردن او۳.

 از مصادیق آشکار اکرام همسر، آزار ندادن و اذیت نکردن اوست که نه تنها نفعی نمی‌رساند بلکه ضررهای جسمی و روحی جبران‌ناپذیری به او وارد می‌سازد.

رسول خدا (صل الله علیه و آله) می فرمایند: چگونه می‌شود یکی از شما همسر خود را بزند، سپس به معاشقه و معانقه با او بپردازد۴.

روح لطیف زن که یک امر خدادای و حکیمانه و کاملا هدفمند است، برای استواری بنیان خانواده و تربیت نسل های کارآمد بسیار کاربردی است و حفظ آن برای شارع حکیم از مهمترین مسائل می‌باشد.



۱- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ إِنَّمَا الْمَرْأَةُ لُعْبَةٌ مَنِ اتَّخَذَهَا فَلَا یُضَیِّعْهَا. الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۵، ص: ۵۱۰

۲- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص:وَ مَنِ اتَّخَذَ زَوْجَةً فَلْیُکْرِمْهَا . مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ؛ ج‏۱۴ ؛ ص۲۵۰

 

۳- با توجه به معنای اکرام و تکریم: الإِکْرَامُ و التَّکْرِیمُ: أن یوصل إلى الإنسان إکرام، أی: نفع لا یلحقه فیه غضاضة، أو أن یجعل ما یوصل إلیه شیئا کَرِیماً، أی: شریفا مفردات ألفاظ القرآن؛ ص: ۷۰۷،  

۴- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ أَ یَضْرِبُ أَحَدُکُمُ الْمَرْأَةَ ثُمَّ یَظَلُّ مُعَانِقَهَا. وسائل الشیعة ؛ ج‏۲۰؛ ص۱۶۷

 

رضا کشمیری

بخش سوم از وظایف مردان، برآورده کردن نیازهای دو بعدی(جسمی-روحی) همسر است که اولین و مهمترین آن، آراستگی و پاکیزگی مرد می‌باشد.

در دین مبین اسلام بر نظافت و پاکیزگی سفارش زیادی شده، خصوصاً در مورد مردها در زندگی زناشویی،شاید به این خاطر باشد که معمولاً مردها نسبت به خانم‌ها توجه کمتری به آراستگی و زیبایی خود دارند،اما استحکام بنیان خانواده آنقدر مهم و حیاتی بوده که پیامبر گرامی اسلام (صل الله علیه و آله) علت زناکار شدن زنان یهودی در برهه‌ای از تاریخ را عدم توجه مردانشان به آراستگی ظاهری و پاکیزگی اعلام می‌کنند؛ حضرت محمد(صل الله علیه و آله)فرمودند: لباسهاى خود را تمیز کنید و موهاى خود را کم کنید، مسواک بزنید و آراسته و پاکیزه باشید زیرا یهودیان چنین نکردند و زنانشان زناکار شدند.۱

 



۱-  قال رسول الله ص : اغسلوا ثیابکم و خذوا من شعورکم و استاکوا و تزیّنوا و تنظّفوا فإنّ بنی إسرائیل لم یکونوا یفعلون ذلک فزنت نساؤهم. نهج الفصاحة (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلى الله علیه و آله)، ص: ۲۲۷

رضا کشمیری

چهارمین وظیفه مرد در بخش برآورده کردن نیازهای روحی، تشویق همسر به کارهای خوب و نهی از کارهای ناپسند است . خداوند متعال در آیه ۶ سوره مبارکه تحریم فرموده: اى مؤمنان خود و خانواده‏ایتان را از آتشى حفظ کنید که هیزم آن مردم و سنگها هستند و فرشتگانى درشت‏خو و سخت‏‌رو بر آن گمارده‏‌اند که از خداوند در آنچه فرمانشان دهد سرپیچى نمی‌‏کنند و هر چه به ایشان فرمان داده می‌‏شود، انجام دهند.۱

از امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه سوال شد که چگونه خانواده خود را از آتش حفظ کنیم، فرمودند: آنها را امر و نهی کنید، گفته شد ما امر و نهی می‌کنیم اما قبول نمی‌کنند و اثری ندارد، حضرت فرمود: زمانی که آنها را امر و نهی کردید وظیفه خود را انجام داده‌اید و دیگر چیزی بر عهده شما نیست.۲

 



۱- یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَیْها مَلائِکَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُون.

۲- سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً کَیْفَ نَقِیهِنَّ قَالَ تَأْمُرُونَهُنَّ وَ تَنْهَوْنَهُنَّ قِیلَ لَهُ إِنَّا نَأْمُرُهُنَّ وَ نَنْهَاهُنَّ فَلَا یَقْبَلْنَ قَالَ إِذَا أَمَرْتُمُوهُنَّ وَ نَهَیْتُمُوهُنَّ فَقَدْ قَضَیْتُمْ مَا عَلَیْکُم‏ .من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۳

 

رضا کشمیری

امام صادق (علیه السلام) در روایتی بعد از بیان حقوق مادی واجب میفرمایند: اگر زن اشتباهی مرتکب شد مرد او را ببخشد۱.

این روحیه بخشش اگر در محیط خانواده نهادینه شود، بسیاری از مشکلات و اضطرابها و استرسهای ناشی از اختلافات ژنتیکی مرد و زن و اختلاف های تربیتی زن و مرد به راحتی و با کمک طرفین حل می‌شود.

امام صادق (علیه السلام) به عنوان الگو، پدر خویش را معرفی می نمایند و میفرمایند: پدر من همسری داشت که او را اذیت میکرد و ایشان همیشه او را می بخشیدند۲.

این تعبیر نشان دهنده‌ی سیره عملی و همیشگی اهل بیت (علیهم السلام) در برخورد با همسرانشان است، و قرآن کریم در آیه ۲۱ سوره احزاب:(لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ) پیامبر گرامی اسلام را به عنوان الگوی کامل به همه بشریت معرفی می‌کند.



۱- سَأَلَ إِسْحَاقُ بْنُ عَمَّارٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع‏ عَنْ حَقِّ الْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا قَالَ یُشْبِعُ بَطْنَهَا وَ یَکْسُو جُثَّتَهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا.  من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص: ۴۴۱ ح ۴۵۲۶

۲- قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ کَانَتْ لِأَبِی ع امْرَأَةٌ وَ کَانَتْ تُؤْذِیهِ فَکَانَ یَغْفِرُ لَهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳؛ ص:۴۴۲

 

 

رضا کشمیری

بخش دوم از وظایف مرد، برآورده کردن نیازهای روحی زن است، اولین مورد از بخش دوم و مهمترین آن خوش اخلاقی مرد است که در مطلب قبلی وبلاگ آورده شد و اما دومین مورد صبر مرد در برابر آزارهای همسرش است.

تداوم زندگی مشترک تنها با چشم پوشی و مدارا ممکن خواهد بود از همین رو وقتی حضرت ابراهیم از تند خویی همسرش ساره به خداوند شکایت کرد خداوند با او فرمان داد با او مدارا کن و شکیبا باش. [1]

این دستور خداوند نشانگر اثرات بسیار قوی  کنار آمدن و سازگاری با اخلاق همسر است که  بسیاری از تلخی ها را جبران می‌‌کند و آرامش روحی و معنوی به مرد می‌دهد. مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)به جوانان و همسران توصیه ای کوتاه دارند و آن یک جمله است : بروید با هم بسازید.

 



۱- إِنَّ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلَ الرَّحْمَنِ ع شَکَا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ خُلُقَ سَارَةَ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ أَنَّ مَثَلَ الْمَرْأَةِ مَثَلُ الضِّلْعِ إِنْ أَقَمْتَهُ انْکَسَرَ وَ إِنْ تَرَکْتَهُ اسْتَمْتَعْتَ بِهِ‏ قُلْتُ مَنْ قَالَ هَذَا فَغَضِبَ ثُمَّ قَالَ هَذَا وَ اللَّهِ قَوْلُ رَسُولِ اللَّهِ ص. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۱

رضا کشمیری

پیامبر گرامی اسلام(صل الله علیه و آله) در وصیت خود به امیرالمومنین (علیه السلام) فرمودند:اگر چهار چیز در فردی باشد اسلامش کامل می‌شود راستگویی ؛ شکرگزاری؛ حیا و خوش اخلاقی .[1]

 

یکی از بارزترین مصادیق حسن خلق، خوش اخلاقی با همسر و فرزندان است که عیار مرد را به خوبی میسنجد و او را در راه رسیدن به کمال واقعی کمک میکند.

امیرالمومنین (علیه الصلاه و السلام)در بیان حقوق زن در خانواده میفرمایند: بدان که خداوند زن را مایه آرامش و انس مرد قرار داده و حقیقتاً زن نعمتی از جانب خداست پس او را اکرام کن و با او خوش برخورد و مهربان باش هر چند که حق تو(مرد) بر عهده زن سنگین تر و واجب تر است با این حال با او با رحمت و مهربانی رفتار کن چون به منزله اسیری در دستان توست و خوراک و پوشاک او را تامین کن و اگر خطایی مرتکب شد او را ببخش.[2]



۱- یَا عَلِیُّ أَرْبَعٌ مَنْ یَکُنَّ فِیهِ کَمَلَ إِسْلَامُهُ الصِّدْقُ وَ الشُّکْرُ وَ الْحَیَاءُ وَ حُسْنُ‏ الْخُلُق‏ تحف العقول، النص، ص: 10

 

۲- أَمَّا حَقُّ الزَّوْجَةِ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَهَا لَکَ سَکَناً وَ أُنْساً فَتَعْلَمَ أَنَّ ذَلِکَ نِعْمَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیْکَ فَتُکْرِمَهَا وَ تَرْفُقَ بِهَا وَ إِنْ کَانَ حَقُّکَ عَلَیْهَا أَوْجَبَ فَإِنَّ لَهَا عَلَیْکَ أَنْ تَرْحَمَهَا لِأَنَّهَا أَسِیرُکَ وَ تُطْعِمَهَا وَ تَکْسُوَهَا وَ إِذَا جَهِلَتْ عَفَوْتَ عَنْهَا    من لا یحضره الفقیه، ج‏2، ص: 621

 

رضا کشمیری

مردی که در جایگاه شوهری قرار میگیرد باید وظایف گوناگونی را به عهده بگیرد که بعضی از آنها الزامی و واجب هستند وبعضی غیر الزامی . البته آنچه درباره یک خانواده موفق و مطلوب مورد توجه است رعایت کردن همه وظایف الزامی و غیرالزامی می باشد در ادامه وظایف مرد را بطور خلاصه مطرح میکنیم:

۱-  برآورده کردن نیاز های جسمی و مادی زن:

شوهر باید نیاز های اولیه و مادی همسر خود را فراهم کند و این نیازمندی ها در متون اسلامی به عنوان نفقه از آن یاد میشود.

    نفقه دادن از واجبات و حقوق اولیه است که مرد باید در حد نیاز های متعارف زن آن را تامین کند در فرمایشی از امام صادق علیه السلام به تأمین خوراک و پوشاک مناسب اشاره شده است.[1]

در فرمایش دیگری از امام صادق علیه السلام اشاره شده که اگر مردی خوراک وپوشاک مناسب با شان اجتماعی زن را فراهم نکند حاکم شرع میتواند در صورت تمایل زن، طلاق او را از مرد بگیرد.[2]

 

علاوه بر این نیازهای اولیه ؛مرد باید آنچه در محیط جامعه و اجتماع محل زندگی مورد استفاده عامه مردم است در حد مناسبی برای خانواده خود فراهم کند مثلا در روایتی از امام صادق ع آمده: ...لا تکون فاکهة عامة إلّا أطعم عیاله منها امام صادق «ع»: ... مرد باید از هر میوه عمومى براى خانواده خود بخرد. از این کلام حضرت استفاده میشود که بر طرف کردن نیاز زن در حد بخور و نمیر کافی نیست بلکه باید اقتضا‌ءات جامعه محل زندگی در نظر گرفته شود و مناسب با آن رفتار کرد.

 

 

۲- برآورده کردن نیازهای روحی و معنوی زن:

شوهر باید علاوه بر حقوق مادی یکسری حقوق معنوی را هم رعایت کند که هر گونه خللی در آنها بنیان خانواده را سست خواهد کرد اگر چه رعایت حقوق مادی مورد تایید و تاکید اسلام است و در سیره پیشوایان دین نیز با دقت به آن توجه شده اما اساس خانواده بر حفظ حقوق معنوی استوار است.

 



 ۱- سَأَلَ إِسْحَاقُ بْنُ عَمَّارٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع‏ عَنْ حَقِّ الْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا قَالَ یُشْبِعُ بَطْنَهَا وَ یَکْسُو جُثَّتَهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۱ ؛حدیث ۴۵۲۶

۲- رَوَى عَاصِمُ بْنُ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ‏ مَنْ کَانَتْ عِنْدَهُ امْرَأَةٌ فَلَمْ یَکْسُهَا مَا یُوَارِی عَوْرَتَهَا وَ یُطْعِمْهَا مَا یُقِیمُ صُلْبَهَا کَانَ حَقّاً عَلَى الْإِمَامِ أَنْ یُفَرِّقَ بَیْنَهُمَا.   من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۱ ؛ حدیث۴۵۲۹

رضا کشمیری

یک از ویژگی‌های خانواده سالم و پایدار، این است که تربیت در محیط خانواده بیشتر رفتاری باشد تا گفتاری، علی‌رغم این‌که بر ارتباط کلامی و گپ‌و‌گفتگو در خانه و خانواده، تأکید می‌شود. اما تربیت گفتاری ، در خانواده سفارش نمی شود. برای این‌که بچه‌ها مخصوصا در سنین کودکی، بیشترین اطلاعات را از طریق چشم دریافت می‌کنند تا از طریق گوش. ۸۵ درصد اطلاعات دریافتی فرزندان از طریق چشم است و تقریبا ۱۵ درصد اطلاعات و یادگیری‌ها از طریق گوش صورت می گیرد.۱

یادگیری در اعضای خانواده، بیشتر یادگیری مشاهده‌ای است. در خانواده، بزرگترها بیشتر در کانون دید، کوچکترها هستند، و کودکان دائما در حال تصویربرداری از رفتار بزرگسالان هستند. لذا برای اصلاح رفتار فرزندان، باید ابتدا رفتار خود را اصلاح کنیم، هر مصلحی، می‌تواند اصلاح‌گر هم باشد، چنان‌که تا انسان پاک نشود، پاک‌کننده نخواهد شد.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید:مردم را به‌غیر زبان به حق دعوت کنید، تا این‌که پرهیزکاری، تلاش و کوشش، نماز و کارهای خوب را ببینند زیرا دیدن رفتارها ایجاد انگیزه می‌کند نه گفتارها.۲

 دعوت باید عملی و رفتاری باشد، در این روایت بر رفتار تأکید شده است تا مورد مشاهده قرار بگیرد. مشاهده رفتار برانگیزاننده و دعوت کننده است بر خلاف گفتار، که بازدارندگی در رفتار ایجاد می‌کند. علت این امر هم مشخص است، چون تربیت رفتاری، تربیتی غیر مستقیم است، که تربیتی ماندگار، آگاهانه، داوطلبانه و بدون فشار، بدون تحمیل و بدون تحقیر خواهد بود. بر خلاف تربیت گفتاری که تربیتی مستقیم است که تحمیلی و ناپایدار است و با فشار ذهنی همراه است.

 



۱-  منبع برای مطالعه بیشتر کتاب روانشناسی تربیتی؛ پروین کدیور؛فصل ۶

۲-  کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ‏ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ‏ لِیَرَوْا مِنْکُمُ الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الصَّلَاةَ وَ الْخَیْرَ فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیَةٌ. کافی ؛ ج‏۲ ؛ ص۷۸.

 

رضا کشمیری