خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

خانواده پایدار

سبک زندگی اسلامی عقلانی مبتنی بر معارف ناب اهل بیت علیهم السلام

خانواده پایدار
آخرین نظرات
  • ۲۹ مرداد ۹۷، ۲۰:۲۱ - hani aliabadi
    :))

اولین راهکار موثر در موفقیت و تحکیم نظام خانواده پرورش مهارت‌های ارتباطی است.

یک خانواده خوشبخت براى کسب موفقیت، در جهت پرورش مهارت هاى ارتباطى خود قدم بر مى دارد و در راستاى تحکیم ساختار خانواده، آنها را به کار مى برد.

در اسلام تأکید زیادی بر ارتباط شده است. به گونه ایی که یک جلد از کتاب  شریف کافی که یکی معتبرترین منابع دینی محسوب میشود، به ارتباط و معاشرت اختصاص یافته است. در این کتاب، به بهانه برقراری ارتباط و آموزش مهارتهای ارتباطی، پاداشهای زیادی برای رفتارهای به ظاهر بسیار کوچک، اختصاص یافته است. مثلاً برای یک سلام کردن از ۶۹ پاداش تا ۹۹ ثواب در نظر گرفته شده است. حتی اگر وارد خانه میشوید و کسی در خانه نیست، سلام کنید1.

امام محمدباقرعلیه‌السلام می فرماید: برای یک مصافحه (دست دادن) چنان پاداشی در نظر گرفته شده است که تا زمانی که دست دو برادر دینی در دست هم است، گناهانشان همانند برگهای پاییزی درختان میریزد2.


 نکات قابل توجه:


ویژگی‌های خانواده ارتباط محور از دیدگاه روانشناسی

به خانواده ماشینی و ابزار محور نه بگوییم!

آقایون چقدر باید برای خانواده وقت بگذارند؟

گفتگوی اعضای خانواده باید محترمانه باشد

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

رضا کشمیری

توصیه های اخلاقی سه گانه به خانم ها برای موفقیت و کارایی بیشتر خانواده:

امام صادق علیه السلام فرمودند: زن نسبت به شوهر سازگار خود از سه چیز بی‌‏نیاز نیست که عبارتند از:

۱- حفظ کردن خود از هر پلیدى و آلودگى تا دل شوهرش در هر شرائطى- خوشایند یا ناخوشایند- نسبت به او مطمئن باشد.

۲-  مراقبت از شوهر و پرستارى کردن از وى تا اگر لغزشى از زن سر زند به مهربانى با او برخورد نماید

۳- اظهار عشق به شوهر با عشوه و دلربایى و خود را آراستن به زیبایى که مورد نظر شوهرش است۱.

تحلیل  و توضیح روایت: برای سازگاری زن و شوهر سه نکته مهم را باید زن رعایت کند:

۱- خود را از هر پلیدی حفظ کند یعنی عفت و پاکدامنی خود را با حفظ حجاب برتر و ترک ارتباط غیر ضروری با نامحرم و ... به خوبی حفظ کند. در این صورت است که مرد اطمینان قلبی پیدا می‌کند و در هر شرایطی و در محیط کار و در فضای خارج خانه، آسودگی خاطر دارد و با آرامش خیال به وظایف اجتماعی و اقتصادی خود عمل می‌کند.

۲- زن به خوبی از شوهرش مراقبت و پرستاری کند یعنی از اوضاع جسمی و روحی مرد آگاهی کامل داشته باشد و به خواسته های مشروع او جواب مثبت دهد، در این صورت است که اگر لغزش و خطایی از زن سر بزند شوهرش قطعا با مهربانی با او برخورد می‌کند.

۳- زن به شوهرش اظهار علاقه و محبت کند و به طرز دلخواه مردش خود را  آرایش کرده و با عشوه و دلربایی خود را به مردش عرضه کند.

رضا کشمیری

وظیفه دهم : بهتر است خانم‌ برای استفاده از مال شخصی خود در امور غیر واجب از شوهرش اجازه بگیرد.


بر اساس متون دینی، زن از استقلال مالی برخوردار است و هر گونه تصرف مرد در اموال او نامشروع و ناپسند است؛ اما با توجه به اینکه مرد مدیر خانواده است حمایت‌های بانو می‌تواند منافع همه اعضای خانواده و خود بانو را تأمین کند، لازم است همه اعضای خانواده حتی درباره تصرف در اموال شخصی خویش، سرپرست و مدیر خانواده را در جریان قرار دهند و با مشورت هم عمل کنند:  

  امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: زن شوهردار در مال شخصی خود بدون اذن شوهر، اختیار صدقه دادن، نذر کردن و بخشیدن ندارد مگر در اموری که بر زن هم واجب است مثل رفتن به حج، دادن زکات، نیکی به والدین و صله رحم۱.

اجازه گرفتن خانم خانه از همسرش و مشورت با او، غریزه تکیه‌گاه بودن و مدیریت و ریاست طلبی مرد را به خوبی ارضاء می‌کند خصوصاً در مورد استفاده از مال شخصی خود زن، اجازه گرفتن از مرد خانه، در روحیه و شادی درونی مرد غوغایی برپا می‌کند و احترام متقابل بین زن و شوهر را افزایش می‌دهد.

 



۱- أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ لِلْمَرْأَةِ مَعَ زَوْجِهَا أَمْرٌ فِی عِتْقٍ وَ لَا صَدَقَةٍ وَ لَا تَدْبِیرٍ وَ لَا هِبَةٍ وَ لَا نَذْرٍ فِی مَالِهَا إِلَّا بِإِذْنِ زَوْجِهَا إِلَّا فِی حَجٍّ أَوْ زَکَاةٍ أَوْ بِرِّ وَالِدَیْهَا أَوْ صِلَةِ قَرَابَتِهَا[1]. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۳۸

رضا کشمیری

وظیفه نهم : بهتر است خانم خانه آزار شوهر خود را تحمل کند.


دستورات مبتنی بر متون دینی، جامع، همه جانبه و بسیار عمیق و دقیق صادر شده‌اند و تحقق همه آنها موفقیت و سلامت نظام خانواده را به ارمغان می‌آورد.بخشی از دستورات راه هر گونه آزار را بر مرد و زن می‌بندد و بخش دیگری از آن، طرف مقابل را به صبر وشکیبایی در برابر آزار دیگری سفارش می‌کند. در این میان به زنان سفارش شده که در برابر آزارهای احتمالی شوهر، مدارا کنند و بردباری پیشه سازند. سازش حکم جهاد داشته و مقام معنوی زن را به اندازه مجاهدان در راه خدا بالا می‌برد:

امام باقر علیه السلام می‌فرمایند: خداوند عَزَّ وَ جَلَّ جهاد را هم بر مردان و هم بر زنان واجب ساخته؛ اما جهاد مرد بذل مال و جان است تا اینکه به شهادت و کشته شدن در راه خدا برسد و جهاد زن صبر و شکیبایی در برابر ناملایماتی است که از همسر خویش می‌بیند و نیز سختی‌هایی که به خاطر غیرت به خرج دادن شوهر می‌کشد۱.

نکته قابل توجه این است که به قرینه صبر زن بر آزار مرد، مراد از صبر بر غیرت مرد، صبر و تحمل بر غیرت‌های بی‌جا و خارج از عرف است بنابراین اگر مرد به مقدار عادی و عرفی و شرعی غیرت به خرج دهد ، در حقیقت تحمل زن مصداق صبر نیست بلکه وظیفه شرعی و عرفی اوست که به مقتضای شرایط مکانی و اجتماعی ممکن است فرق کند.

 

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

رضا کشمیری

وظیفه هشتم : خانم خانه باید از شوهر خویش قدردانی کند.


از جمله تفاوت‌های طبیعی زن و مرد این است که زن بیشتر تشنه محبت و مرد بیشتر تشنه قدردانی و تشکر است،  رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند: خدا به زنی که از شوهرش تشکر نمی‌کند، نظر رحمت نمی‌افکند در حالی که بی‌نیاز از شوهر نیست۱.

این روایت به نکته‌ای اشاره دارد که به طبیعت و ذات زن برمی‌گردد یعنی حتی اگر زن از لحاظ مالی کاملاً در رفاه باشد، باز برای تأمین نیازهای عاطفی و روحی و نیاز به تکیه‌گاه و پشتیبان، به مرد نیاز دارد و در صورت عدم قدردانی و ناسپاسی، خود زن ضربه روحی می‌خورد و آسیب می‌بیند.

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر بانویی که به شوهر خود بگوید: هرگز از روی تو خیری ندیدم، بدون تردید همه اعمال نیکش تباه می‌شود۲.

این ناسپاسی از مرد خیلی برای روحیه و روان او آسیب‌زا است و پیوند عاطفی و عاشقانه زناشویی را دچار تزلزل می‌کند و مشکلات زیادی به خانواده تحمیل می‌کند علاوه بر آن طبق این روایت اعمال نیک زن را تباه میکند و آثار وضعی مخربی در توشه آخرتی به جای می‌گذارد.

 

برای مطالعه بیشتر:

وظایف والدین 

وظایف فرزندان

وظایف زنان

وظایف مردان

رضا کشمیری

وظیفه هفتم : خانم‌ها باید در غیاب شوهر، خود را حفظ کنند.


محافظت زن از خود در غیاب شوهر به مفهوم وفاداری بوده و مبتنی بر اصول اخلاقی است که به عنوان یک هنجار در همه‌ی جوامع بشری پذیرفته شده و اجرا می‌شود اما میزان پایبندی به این امر در فرهنگ‌های گوناگون متفاوت است.در فرهنگ و نظام حقوقی غرب قرارداد ازدواج یک تعهد اخلاقی صرف است و تخلف از آن و ورود به روابط جنسی آزاد مجازات کیفری ندارد، اما در فرهنگ و نظام حقوقی اسلام ورود به روابط جنسی آزاد و خارج از قلمرو ازدواج نامشروع و جرم است و مجازات‌های سنگین حتی اعدام در صورت وجود شرایط دارد.در متون روایی نیز به این مسأله بسیار تأکید کرده‌اند:

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر زنی که در غیر خانه شوهر، یا بدون اجازه شوهر لباس از تن بیرون کند پیوسته مورد لعن و نفرین خداوند است تا هنگامی که به منزل خود برگردد۱.


رسول گرامی اسلام صل الله علیه و آله در سفر معراج در مورد عذاب گروهی از زنان گناه‌کار می‌فرمایند:‏... آن زنی که گوشت بدن خود را پیوسته با قیچی‌ها می‌چیند، کسی است که خود را در اختیار مردان(غیر شوهر) می‌گذارد۲.

 



۱- قَالَ الصَّادِقُ ع‏ : أَیُّمَا امْرَأَةٍ وَضَعَتْ ثَوْبَهَا فِی غَیْرِ مَنْزِلِ زَوْجِهَا أَوْ بِغَیْرِ إِذْنِهِ لَمْ تَزَلْ فِی لَعْنَةِ اللَّهِ إِلَى أَنْ تَرْجِعَ إِلَى بَیْتِهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۰

۲- وَ أَمَّا الَّتِی کَانَتْ تَقْرِضُ لَحْمَهَا بِالْمَقَارِیضِ فَإِنَّهَا کَانَتْ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَى الرِّجَال‏... وسائل الشیعة، ج‏۲۰، ص ۲۱۳                            

رضا کشمیری

 هر گونه جلب توجه مرد نامحرم  ممنوع است حتی بستن موها در پشت سر که از زیر چادر جلوه می‌کند. امام صادق علیه السلام فرمودند: سزاوار نیست برای زن که با لباس های تنگ و بدن‌نما و با بوی تند عطر باشد وقتی که به بیرون منزلش می‌رود.۱

واژه تجمیر۲ که در متن روایت آمده است برای زنی که موهایش را جمع کرده و در پشت گردن گره می‌زند و می‌بندد و مویش را باز و رها نمی‌گذارد، به کار رفته است. بعضی محشین کتاب کافی شریف، تجمیر را به معنای استفاده از عطر تند گرفته اند، بنابراین از مجموع این معانی می‌توان استفاده کرد که امام صادق علیه السلام زنان را از استفاده از لباس‌‌های تنگ و جمع شده و با بوی تند عطر و بستن موها در پشت سر که حتی از زیر چادر خودنمایی می‌کند وباعث جلب توجه نامحرمان است، در خارج از خانه و در انظار عمومی نامحرمان به شدت نهی کردند.

 

 



۱- قَالَ الصَّادِقُ ع‏ لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِهَا[1]. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۰

۲- نکته مهم: واژه جمر در لغت عرب به معنای تجمع و جمع کردن است ،الجیم و المیم و الراء أصلٌ واحدٌ یدلُّ على التجمُّع معجم مقائیس اللغة؛ ج‌۱، ص: ۴۷۷ ، ج م ر یک معنای پایه و اساسی دارد که دلالت بر تجمیع می‌کند و جَمَّرَتْ المرأَةُ تَجْمِیراً جَمَعَتْ شَعرَهَا و عقَدَتْه فی قَفاها و لم تُرْسِلْه تاج العروس من جواهر القاموس؛ ج‌۶، ص: ۲۱۰

رضا کشمیری

عطر زدن خانم‌ها برای نامحرم ممنوع است و مانع قبولی نماز می‌شود.

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر زن شوهرداری که برای غیر شوهر خویش، خود را معطر سازد، نمازش به در گاه خدا پذیرفته نگردد تا این که مانند غسل جنابت خود را بشوید و بوی آن عطر را از خود بزداید۱. 

از تشبیه دقیقی که در این روایت آمده استفاده می‌شود که  زنی که خودش را برای نامحرم معطر می‌سازد، مبتلا به نوعی حدث اکبر( مثل جنابت) شده است که فقط با غسل و شستن تمام اعضای بدن از بین می‌رود، بنابراین اگر زن در حضور نامحرم معطر باشد، حالتی مثل جنابت دارد که بدون غسل نمازش صحیح نیست و باید با شستن اعضایی از بدن که بوی عطر به خود گرفته است، بوی خوش را به طور کامل از خود بزداید.

 

 



۱- قَالَ ع‏ أَیُّمَا امْرَأَةٍ تَطَیَّبَتْ لِغَیْرِ زَوْجِهَا لَمْ تُقْبَلْ مِنْهَا صَلَاةٌ حَتَّى تَغْتَسِلَ مِنْ طِیبِهَا کَغُسْلِهَا مِنْ جَنَابَتِهَا. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳ ،ص: ۴۴۰

رضا کشمیری

ششمین وظیفه زن : خانم نباید خود را برای نامحرم بیاراید


عنصر عفت ، حیا و نجابت از جمله هنجارهای فرهنگی و اخلاقی است که با رویکرد‌های ارزشی مختلف در همه‌ی اجتماعات بشری بروز و ظهور قابل توجهی دارد  به گونه‌ای که نداشتن عفت و حیا همانند یکی از انحرافات اجتماعی توصیف می‌شود.

درآموزه‌های اسلامی برای شخص خطاکار عذاب‌های دردناکی ذکر شده است. از آن جمله این که پیامبر صل الله علیه و آله  در بیان مشاهدات خود در سفر معراج می‌فرمایند:... و اما زنی که گوشت بدن خود را می‌خورد، کسی بود که در دنیا بدن خود را برای نامحرمان زینت می‌کرد۱.

نکته قابل توجهی که از این روایت بدست می‌آید این است که زینت کردن بدن۲ برای نامحرم، به هر نحوی که باشد این عذاب دردناک شامل آن می‌شود، بنابراین هر گونه پوششی که جلب توجه می‌کند حتی اگر چادر خاصی باشد یا کفش چشم‌نوازی باشد زینت بدن حساب می‌شود و رفتن در مناظر عمومی با آن، مصداق این روایت می‌شود.اگر بخواهیم وارد مصادیق امروزه آن بشویم باید از مانتوهای کوتاه و چسبان و حتی مانتوهای بلند اما نشان‌دهنده حجم بدن نام برد، متاسفانه امروزه به عنوان مدلهای جدید چادرهایی به بازار آمده که حتی برآمدگی‌های بدن را نمی‌پوشاند و مصداق زینت بدن حساب می‌شود.


آرایش صورت و ناخن حتی اگر زن چادر پوشیده باشد و نقاب هم زده باشد اما چشمان آرایش کرده او از پشت نقاب جلب توجه می‌کند، باز زینت بارز زن حساب خواهد شد و حتی جلب توجه بیشتری می‌کند و اثرات منفی زیادی دارد.



۱- وَ أَمَّا الَّتِی کَانَتْ تَأْکُلُ لَحْمَ جَسَدِهَا فَإِنَّهَا کَانَتْ تُزَیِّنُ بَدَنَهَا لِلنَّاس‏... وسائل الشیعة، ج‏۲۰، ص: ۲۱۳

۲- بدن شامل همه اعضای بدن از پا گرفته تا به سر می‌شود و هر قسمتی از بدن خانم‌ها اگر پوشش نامناسب داشته باشد و باعث جلب توجّه نامحرم شود عذاب دردناک الهی را به دنبال دارد.

رضا کشمیری

اهمیت وفای به عهد و پیمان بین زن و شوهر:

روابط زن و شوهر همواره باید دوستانه  باشد در مورد بیرون رفتن زن از خانه، نه شوهر توقع دارد و نه عرف اقتضاء می‌کند که زن همواره و برای هر بار خروج از خانه  از شوهرش اجازه بگیرد و به نظر می‌رسد رضایت اجمالی شوهر کافی باشد. البته یک مورد خاص وجود دارد، وقتی که زن و شوهر با هم پیمان بستند که زن از خانه بیرون نرود، او باید به پیمان خود وفا کند، شاهد آن روایت زیر است:

امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: در زمان رسول خدا صل الله علیه و آله مردی از انصار به طلب حاجتی از خانه‌اش بیرون شده به مسافرت رفت  و با زوجه‌اش پیمان بسته بود که در نبودن وی از منزل خارج نشود تا مرد برگردد و اتفاقاً پدرش مریض شد، زن فردی را نزد رسول خدا صل الله علیه و آله فرستاد و گفت شوهرم به سفر رفته و با من پیمان بسته که از خانه بیرون نروم تا بازگردد و اکنون پدرم مریض شده، شما اجازه می‌دهید به عیادتش بروم؟ فرمودند: نه، در خانه‌ات بنشین و به فرمان شوهرت عمل کن، فرمود: سپس بعد از مدتی پدرش از دنیا رفت باز از رسول خدا صل الله علیه و آله پرسید: پدرم وفات کرد، شما اجازه می‌فرمایید در نمازش شرکت کنم؟ فرمود: نه، در خانه‌ات بمان و اطاعت امر شوهرت بنما، فرمود: پدر آن زن را دفن کردند. سپس رسول خدا صل الله علیه و آله کسی را نزد زن فرستادند و پیغام دادند که خداوند عَزَّ وَ جَلَّ بدون تردید تو و پدرت هر دو را به جهت اطاعتی که از فرمان شوهر کردی آمرزید ۱.



۱- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص خَرَجَ فِی بَعْضِ حَوَائِجِهِ وَ عَهِدَ إِلَى امْرَأَتِهِ عَهْداً أَلَّا تَخْرُجَ مِنْ بَیْتِهَا حَتَّى یَقْدَمَ قَالَ وَ إِنَّ أَبَاهَا مَرِضَ فَبَعَثَتِ الْمَرْأَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَتْ إِنَّ زَوْجِی خَرَجَ وَ عَهِدَ إِلَیَّ أَنْ لَا أَخْرُجَ مِنْ بَیْتِی حَتَّى یَقْدَمَ وَ إِنَّ أَبِی مَرِیضٌ فَتَأْمُرُنِی أَنْ أَعُودَهُ فَقَالَ لَا اجْلِسِی فِی بَیْتِکِ وَ أَطِیعِی زَوْجَکِ قَالَ فَمَاتَ فَبَعَثَتْ إِلَیْهِ فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِی قَدْ مَاتَ فَتَأْمُرُنِی أَنْ أُصَلِّیَ عَلَیْهِ فَقَالَ لَا اجْلِسِی فِی بَیْتِکِ وَ أَطِیعِی زَوْجَکِ قَالَ فَدُفِنَ الرَّجُلُ فَبَعَثَ إِلَیْهَا- رَسُولُ اللَّهِ ص أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ غَفَرَ لَکِ وَ لِأَبِیکِ بِطَاعَتِکِ لِزَوْجِکِ. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص: ۴۴۲

رضا کشمیری